Cội nguồn và giá trị

Con nên làm một cây lớn, được chăm chút từ khi còn là cây non, dần trưởng thành thành cây đại thụ cao vút tận mây, không sợ mưa gió, không ngại tai họa. Bén rễ xuống sâu vô cùng quan trọng và cần thiết, nên phải giữ được sự đơn độc, chịu được nỗi cô quạnh. Đừng ngưỡng mộ người trồng hoa màu: năm nào cũng có thu hoạch nhưng vẫn phải trông trời mà sống; môi trường thay đổi, mạ lúa mì chết hết, không thu được hạt nào.

— Lời bà dạy

Khởi đầu từ sự lập, lấy thiện làm nơi trở về, chỉnh đốn cho ngay rồi thực hành

“Lập”: lập chí, lập hành, lập đức, lập công, lập ngôn;

“Thiện”: thiện niệm, thiện tâm, thiện nhân, thiện duyên, thiện quả;

“Chính”: chính trực, chính phái, chính nghĩa, chính đạo, chính nghiệp;

Khởi đầu từ sự lập

Không hành động

Thì không lập, cũng không thiện

Ai cũng có khởi điểm, thường từ ý chí và quyết tâm vững. Năm tầng “lập” là:

● Lập chí: xác định hướng đi

○ Lập chí là bước đầu hành trình, định hướng và mục tiêu rõ cho cá nhân. Như “Đại học” nói: “Biết chỗ dừng rồi mới có định; định rồi tĩnh; tĩnh rồi an; an rồi suy xét; suy xét rồi đạt được”, lập chí là một dạng “định”, định sinh tuệ.

○ Đó là cái nhìn hướng về tương lai, sự kiên trì với ước mơ và việc tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống. Trong quá trình trưởng thành, có chí hướng vững vàng mới có thể lèo lái tốt hơn giữa sóng gió đời người, đối diện thử thách và nghịch cảnh.

● Lập hành: bắt tay thực hiện

○ Sau khi có chí hướng, bước tiếp theo là biến chí hướng ấy thành những bước thực hành. Lập hành nhấn mạnh hành động, thực hiện lời hứa với chính mình, không chỉ dừng ở lý thuyết và ước mơ. Trong tu và ngộ, nhờ thực hành, chúng ta mới thực sự hiểu ý nghĩa cuộc đời và nguyên tắc vận hành của thế giới.

● Lập đức: rèn phẩm cách qua hành động

○ Như câu chuyện “Mẹ Mạnh Tử ba lần chuyển nhà”, lập đức là phẩm cách và tố chất tích lũy qua hành động. Nó đại diện cho quan niệm đạo đức, giá trị quan và thái độ sống của một người. Trong trưởng thành và tu ngộ, lập đức là phần cốt lõi nhất, quyết định giá trị và sức ảnh hưởng của người ấy.

○ Suốt cuộc đời, không ngừng theo đuổi phẩm chất đạo đức và sự tu dưỡng cao thượng, nỗ lực trở thành người có phẩm hạnh trong sạch, hành vi ngay thẳng. Dù gặp nghịch cảnh hay cám dỗ nào, vẫn giữ nguyên tắc đạo đức, lấy lương tri và đạo đức làm kim chỉ nam cho hành vi.

○ Lập đức không chỉ vì bản thân mà còn để tạo ảnh hưởng tích cực cho xã hội. Người có đạo đức cao thượng có thể trở thành tấm gương, ảnh hưởng đến người khác, mang năng lượng tích cực đến toàn xã hội.

● Lập công: mở rộng ảnh hưởng

○ Như câu chuyện “Ngu Công dời núi”, sau khi lập đức, giá trị quan và phẩm cách sẽ ảnh hưởng đến hành vi và quyết định của một người, từ đó tạo ảnh hưởng sâu rộng trong xã hội, gia đình và đội ngũ.

○ Lập công là biểu hiện của ảnh hưởng ấy, là sự khẳng định và công nhận giá trị cá nhân. Không ngừng nỗ lực tạo giá trị ở các lĩnh vực và cấp độ, đem lại thay đổi tích cực cho xã hội, gia đình, tổ chức. Lập công nghĩa là không chỉ có lý tưởng mà còn phải thực hành, dùng hành động thực tế đem lại tiến bộ cho thế giới.

○ Không bằng lòng với thành công hay kết quả nhất thời, mà liên tục, không chút buông lơi, đóng góp cho xã hội và tạo giá trị lâu dài.

● Lập ngôn: truyền trao trí tuệ

○ Như câu chuyện “Bách gia tranh minh”, lập ngôn là thành quả cuối cùng của trưởng thành, tu ngộ và phát triển cá nhân.

○ Đó là chia sẻ kinh nghiệm, trí tuệ và kiến giải với người khác, giúp họ trưởng thành và tiến bộ.

○ Lập ngôn không chỉ là truyền đạt bằng lời nói, mà còn nêu gương qua hành vi, thái độ và giá trị quan. Trong cuộc sống, không chỉ thông qua hành vi mà còn phải dùng lời nói chia sẻ kiến giải, kinh nghiệm và trí tuệ. Lập ngôn nghĩa là có trách nhiệm truyền lại kiến thức và quan niệm của mình, khơi mở người khác, hướng họ vươn lên.

○ Lập ngôn cũng là đóng góp cho hậu thế. Lời nói và tư tưởng tốt đẹp giống như hạt giống, có thể bén rễ, nảy mầm trong lòng người khác, trở thành báu vật truyền đời.

Lấy thiện làm nơi trở về

Hành động

Không thiện thì không thể lập

Trong mọi theo đuổi và thực hành, cuối cùng lấy tích thiện làm tiêu chuẩn cao nhất và nơi trở về. Năm chiều kích của “thiện” là:

● Thiện niệm: khởi nguồn tư tưởng

○ Mọi hành vi và cảm nhận đều bắt đầu từ một ý niệm. Thiện niệm là suy nghĩ và ý định tích cực ban đầu trong lòng, là niềm hướng về sự lương thiện và ngay thẳng. Nó là điểm khởi đầu của mọi hành vi tích cực, định hướng bước đầu tiên trên đường đời.

● Thiện tâm: động lực nội tâm

○ Thiện niệm được duy trì và tích lũy sẽ hình thành thiện tâm, tức tình cảm chân thành và sự theo đuổi bền bỉ đối với điều thiện sâu trong lòng. Đó là động lực và niềm tin bên trong giúp ta liên tục làm điều đúng.

● Thiện nhân: khởi đầu hành động

○ Khi có thiện tâm, ta sẽ được thúc đẩy thực hiện hành động cụ thể. Hành vi tích cực ấy là thiện nhân, là sự cụ thể hóa thiện niệm và thiện tâm, cũng là nguyên nhân trực tiếp của kết quả tốt trong tương lai.

● Thiện duyên: phản hồi của môi trường

○ Thiện nhân khơi lên phản ứng dây chuyền trong thế giới bên ngoài, từ đó tạo thiện duyên. Thiện duyên là môi trường và yếu tố bên ngoài tích cực do hành vi tích cực của ta tạo nên, cũng là cơ hội và điều kiện tốt đã được định trong số mệnh.

● Thiện quả: kết quả hiển lộ

○ Mọi thiện niệm, thiện tâm, thiện nhân và thiện duyên cuối cùng đều hướng tới một kết quả: thiện quả. Thiện quả là điểm kết thúc và sự đền đáp của tất cả các bước trước đó, đại diện cho thành quả và phản hồi tích cực.

Chỉnh đốn cho ngay rồi thực hành

Làm điều đó

Không chính thì tất cả đều không

Trong mọi thực hành, luôn giữ thái độ ngay thẳng, kiên trì cách làm đúng, bảo đảm hành vi phù hợp tiêu chuẩn đạo đức. Năm tầng của “chính” là:

● Chính trực: làm việc trung thực và công bằng

○ Chính trực là nguyên tắc và tọa độ đạo đức trong lòng mỗi người gây dựng sự nghiệp. Đó là giữ vững sự thật, chân thành và công bằng, đòi hỏi mỗi lúc đều chân thực, không giả dối, không che giấu, không thiên vị. Trong kinh doanh, chính trực nghĩa là giao dịch công bằng, trung thực giữ chữ tín và thể hiện bản thân chân thật.

● Chính phái: đối xử công bằng với đội ngũ

○ Chính phái là biểu hiện của nguyên tắc chính trực trong đội ngũ và tổ chức. Nó đòi hỏi duy trì văn hóa công bằng, đối xử công bằng với từng thành viên, bảo đảm hướng đi của sự nghiệp nhất quán với giá trị quan của đội ngũ.

● Chính nghĩa: sự cân bằng trong thương mại

○ Chính nghĩa đại diện cho công bằng và cân bằng đối với thị trường bên ngoài. Trong sự nghiệp, chính nghĩa đòi hỏi ta bảo đảm mọi giao tiếp với đối tác, khách hàng và đối thủ cạnh tranh đều công bằng, chính đáng, không xâm hại quyền lợi người khác, giữ gìn trật tự bình thường của thị trường.

● Chính đạo: con đường phát triển

○ Chính đạo chỉ ra phương hướng và con đường đúng cho sự nghiệp phát triển. Nó đại diện cho hướng phát triển lâu dài, liên tục và hài hòa, bảo đảm sự nghiệp vừa theo đuổi lợi ích vừa giữ gìn hài hòa và cân bằng của xã hội, môi trường.

● Chính nghiệp: áp dụng nguyên tắc vào công việc

○ Mọi chính trực, chính phái, chính nghĩa và chính đạo cuối cùng đều thể hiện trong thành quả sự nghiệp, tức chính nghiệp. Chính nghiệp đại diện cho mọi nguyên tắc và giá trị tích cực được thể hiện trong hoạt động thực tế, là điểm kết thúc và sự đền đáp của các bước trước, cũng là dấu hiệu cuối cùng của sự nghiệp thành công.

Mục tiêu tối hậu của người Trung Quốc sống trên đời cơ bản là: ăn tốt, uống tốt, ở tốt, dùng tốt, giao phối tốt!

Thực hiện cần nền kinh tế mạnh. Nên động lực tồn tại người nước ta thực ra một chữ — tiền.

Lý tưởng, tín ngưỡng, giá trị cá nhân, trách nhiệm xã hội mà người là động vật cao cấp nên có, v.v., trong mắt người Trung Quốc không đáng một xu!

Nên người Trung Quốc cười người có theo đuổi: “Làm màu”.

Khởi đầu từ sự lập, lấy thiện làm nơi trở về

Lập: lập chí, lập đức, lập công, lập ngôn

Thiện: thiện với người, thiện với mình, vị tha, tình yêu lớn

Dùng “Khởi đầu từ sự lập, lấy thiện làm nơi trở về” làm tín điều sống mà tôi theo đuổi bằng mọi cách suốt đời.

Đức dày chở vật

Đức dày là gì?

Tâm nguyện thuần khiết.

Chở vật là gì?

Làm việc lớn đến đâu.

Tức tâm nguyện thuần khiết lớn đến đâu thì làm được việc lớn đến đó.

Gánh việc lớn đến đâu thì làm được việc lớn đến đó;

Gánh tiền nhiều đến đâu thì làm chủ tiền nhiều đến đó;

Gánh bao nhiêu người thì lãnh đạo được bấy nhiêu người.

Tu tâm là tu đức! Tu hành là tu mệnh

Học thức uyên bác không để chinh phục người, mà để thấy rõ mình nhỏ bé; của cải dồi dào không để khoe xa hoa, mà để tăng trách nhiệm phát huy điều thiện; địa vị hiển hách không để tự thưởng thức riêng mình, mà để dẫn mọi người tiến lên; sức mạnh hùng hậu không để ức hiếp kẻ yếu, mà để tự do hít thở;

Một người có năng lượng không để thỏa lòng riêng, mà để đảm đương sứ mệnh vĩ đại hơn!

1. Giường có thể mua, giấc ngủ không thể mua. 2. Nhà có thể mua, gia đình không thể mua. 3. Thể xác có thể mua, tình yêu không thể mua. 4. Thức ăn có thể mua, cảm giác ngon miệng không thể mua. 5. Sự phục tùng có thể mua, lòng kính trọng không thể mua. 6. Giải trí có thể mua, niềm vui không thể mua. 7. Nịnh bợ có thể mua, trung thành không thể mua. 8. Đồng hồ có thể mua, thời gian không thể mua.

Xác lập giá trị trước, chọn phương pháp sau; thiếu ranh giới giá trị, phương pháp càng hiệu quả thì sai lệch càng lớn.

Mọi mục tiêu đều phải chịu ba kiểm nghiệm: thiện, chính và lâu dài.

Năm 2016, qua ông Dư Thế Duy, tôi giúp Seiwajyuku tại Trung Quốc rà soát mô hình kinh doanh và vận hành. Khi làm việc với các thành viên, tôi tiếp xúc với tư tưởng “kính trời yêu người” của ông Kazuo Inamori, đồng thời bắt đầu nhìn lại mục tiêu sống và giá trị của mình.

Trong quá trình rà soát, tôi thấy tư tưởng này ảnh hưởng đến các quyết định, chiến lược và công việc hằng ngày. Nó không chỉ nói về cách kinh doanh, mà còn về cách sống, đối xử với người khác và đóng góp cho xã hội.

Công việc đó ảnh hưởng đến sự phát triển nghề nghiệp và cách tôi nhìn nhận giá trị. Ngoài tích lũy vật chất, quan hệ giữa người với người, cách sống cùng tự nhiên và đóng góp cho xã hội cũng quan trọng. Từ đó, tôi lấy “kính trời yêu người” làm nguyên tắc sống.

Kính trời là theo lý tự nhiên, chính đạo nhân gian — tức thiên đạo, đối người thiện. Nói khác, giữ đạo làm người đúng; yêu người là bỏ tư dục, cảm thông, giữ vị tha.

Kính trời:

“Kính trời” là làm theo bản tính sự vật. “Trời” ở đây là quy luật khách quan, bản tính sự vật. Ông giữ chuẩn làm việc đúng bằng cách đúng đến cùng, đề mười hai nguyên tắc kinh doanh: ① rõ mục đích, ý nghĩa sự nghiệp; ② đặt mục tiêu cụ thể; ③ mang nguyện mạnh trong lòng; ④ nỗ lực không thua ai; ⑤ tối đa doanh thu, tối thiểu kinh phí; ⑥ định giá là gốc kinh doanh; ⑦ kinh doanh tùy ý chí mạnh; ⑧ đốt ý chí chiến đấu; ⑨ lấy dũng khí làm; ⑩ liên tục làm việc sáng tạo; ⑪ đối người bằng quan tâm, thẳng thắn; ⑫ luôn lạc quan, hướng lên, có mơ và hy vọng, xử thế chân thành. Mười hai điều đều là yêu cầu bản tính sự vật; theo đó làm thì đi đâu cũng thắng.

Yêu người:

“Yêu người” là làm người theo bản tính con người. Ở đây là “vị tha”, điểm xuất phát cơ bản làm người; người vị tha tự lợi. Chuyển từ “lấy mình làm gốc” sang “lấy người khác làm gốc”, lấy người khác làm chủ thể, mình phục vụ, hỗ trợ. Với doanh nghiệp là “kinh doanh vị tha”; “tha” chỉ khách hàng. Khách nghĩa rộng gồm người mua, nhân viên, xã hội, bên liên quan. Chuyển “doanh nghiệp làm gốc” sang “khách làm gốc”, toàn tâm phục vụ. Đương nhiên trước phục vụ người mua, mọi việc nghĩ từ góc họ, đáp yêu cầu. Tạo giá trị cho khách, doanh nghiệp cũng chia giá trị từ đó được.

Kính trời yêu người chứa tâm kính sợ, biết ơn, vị tha!

Trời dùng dương sinh ra vạn vật, dùng âm hoàn thành vạn vật. Sinh là nhân; thành là nghĩa. Vì thế thánh nhân ở ngôi trên, lấy nhân nuôi dưỡng vạn vật, lấy nghĩa chỉnh đốn muôn dân. Đạo trời vận hành thì vạn vật thuận theo, đức thánh được tu dưỡng thì muôn dân được cảm hóa. Thuận hòa lớn lao, cảm hóa lớn lao, không thấy dấu vết, chẳng biết vì sao như vậy, ấy gọi là thần diệu. Cho nên muôn người trong thiên hạ, gốc ở một người. Đạo há xa xôi sao? Phương pháp há nhiều sao?

“Thông thư · Thuận hóa, chương mười một” — Chu Đôn Di

Gió

Phương hướng

Tâm niệm khởi lên

Tâm ban đầu của bạn

Nước

Vật chuyên chở

Nguồn gốc vạn vật

Có thể chở, có thể lật

Gió, gió hòa

Mưa, mưa thuận

Tâm niệm thiện

Phong thủy đương nhiên tốt

Kính sợ quy luật, cũng tôn trọng hoàn cảnh con người, thực hiện vị tha trong quan hệ cụ thể.

Hiểu bản tính sự vật trước, rồi quyết định cách tham gia.

Bản chất đời sống là vô tri tạo nghiệp, thụ động chịu quả. Do nghiệp nhận thân, thân lại tạo nghiệp, tuần hoàn không dứt. Tu hành là chuyển đời sống mơ hồ, mê lầm này thành đời sống phát nguyện và thực hành.

Chỉ người rơi vực sâu mới đồng cảm nỗi đau người khác

“Có lý”, “đáp án duy nhất”, “đúng” đều là biểu hiện; người bình thường theo đuổi đúng sai, người làm nên việc lớn theo đuổi thắng thua. Cốt lõi đằng sau:

Không bị thất tình lục dục trói buộc, không bị danh lợi dư luận trói buộc,

Không bị văn hóa đạo nghĩa trói buộc, không bị kiến thức quá khứ trói buộc,

Lời nói giúp ích cho con người và tiến bộ xã hội chính là chân lý.

Tâm hồn thanh sạch

Không sạch sẽ vào “xao động”, rước đám tiểu nhân, lớp xui xẻo;

Sạch sẽ vào “bạn thật tốt”, hút đám quý nhân, lớp vượng khí!

“Chính” dĩ nhiên tốt, chính “quá” chẳng thành lệch sao?

“Thiện” dĩ nhiên tốt, thiện “quá” chẳng thành yêu sao?

“Thông minh” dĩ nhiên tốt, thông minh “quá” chẳng thành láu cá sao?

“Thành thật” dĩ nhiên tốt, thành thật “quá” chẳng thành ngu sao?

Nhìn thấu không đoạn tuyệt, cứu đời trước hết vào đời. Chính quá thành kỳ, thiện quá thành yêu.

Chân lý là gì?

“Có lý”, “đáp án duy nhất”, “đúng” đều biểu hiện; người thường đuổi đúng sai, người làm nên việc lớn đuổi thắng thua; cốt lõi phía sau

Không bị thất tình lục dục giam, không bị danh lợi dư luận giam,

Không bị văn hóa đạo nghĩa giam, không bị kiến thức xưa giam,

Lời giúp người và xã hội tiến bộ là chân lý.

Tôi theo đuổi hạnh phúc người nhà

Không phải ham muốn riêng

Mỗi ngày là khởi điểm mới

Phải tiến bộ, có thu hoạch, có thành tích

Với ơn cha mẹ nuôi dưỡng, ơn người yêu thấu hiểu, ơn người bên cạnh hỗ trợ

Nên phải coi mỗi ngày là khởi điểm

Phải lấy hạnh phúc gia đình làm điều tôi theo đuổi

Cuộc đời mỗi chúng ta là một dòng sông. Ta luôn có quá nhiều lựa chọn, quan tâm quá nhiều chuyện, đến nỗi bề rộng cuộc đời có vẻ rất lớn. Chuyện gì trên thế giới bạn cũng biết, cũng tường tận, **ai cũng nói về Trump, Musk và Bob Dylan, nhưng nhiều người quên mất “tôi là ai”.** Cuộc đời chúng ta ngày càng nông cạn và thiếu chiều sâu.

Thế nhưng điều đời người theo đuổi không phải độ dài và bề rộng, mà chính là chiều sâu — trong khoảng thời gian hữu hạn, rốt cuộc đã làm những việc gì, mang lại điều gì cho bản thân, cho gia đình và cho thế giới này.

Phân sự thật, giải thích và niềm tin trước, rồi quyết hành động.

Phán đoán giúp người và xã hội liên tục tiến bộ mới có giá trị thực hành.

Tôi có thể vững chọn đường mình, không cần trước phán đường người thấp.

Tôi trọng hứng thú, đảm đương, tích dài, cũng dùng chuẩn chọn người cùng. Nhưng người trọng ổn, người muốn khám phá, mỗi người còn điều kiện tôi chưa trải. Không hiểu chọn họ chưa đủ chứng nông; trải nghiệm tôi phức tạp hơn không tự cho thêm quyền xếp đời họ.

Làm chung đương nhiên cần ranh giới. Trách nhiệm hẹn, tin thật, cách chấp nhận được cần rõ; không hợp điều kiện thì không hợp tác được. Nhưng nói không với sắp xếp và kết cả người nên tách. Nguyên tắc giúp tôi quyết, không cần thành công cụ xét tất.

Tôi muốn nói rõ vì sao sống vậy, cũng giữ lý do khác cho người. Niềm tin chỉ sống nhờ coi nhẹ người cần kiểm tiếp. Chứa cách sống khác được, chọn mình mới khỏi luôn mượn chỗ thấp người để đứng vững.

Không có thiên mệnh, chỉ có “tâm mệnh”; tâm ở đâu, mệnh ở đó!

Tâm tôi là tất cả, tất cả là tâm tôi!

Mọi điều không như ý đều là đức hạnh của mình quay trở lại. Đức là rễ; rễ tốt thì hoa quả sum suê!

Số khổ do tự mình gọi đến, không liên quan ngoại cảnh,

Số thuận do tu hành thu hút, không liên quan may mắn.

Không cầu quả báo kiếp sau, chỉ tu nhân quả kiếp này.

Thầy nhỏ dạy quả báo kiếp sau, vào “ngã cầu ngã chấp”, tham sân si mạn…

Kiếp này chưa tốt, kiếp sau sao tốt?

Thầy lớn dạy nhân quả kiếp này, vào “trưởng thành không hổ thẹn”, sống hiện tại…

Kiếp này làm tốt, kiếp sau sao không tốt?

Mệnh khổ do tự mình gọi đến, không liên quan bên ngoài;

Mệnh thuận do tu hành thu hút, không liên quan may mắn.

Mọi điều không như ý là đức hạnh mình trở về; tu tâm là tu mệnh, tôi quyết định tâm có động không, không bị bên ngoài kiểm soát.

Không có thiên mệnh, chỉ có tâm mệnh; tâm ở đâu, mệnh ở đó! Tâm tôi là tất cả, tất cả là tâm tôi!

Hãy nhìn kết quả như sự trở về của những lựa chọn và hành động lâu dài.

Trong cuộc đời hữu hạn, để lại giá trị có thể được ghi nhớ, sử dụng và truyền thừa.